Becijfering... (een bepeinzerij)

(Een getallen overpeinzing uit mei '83).
 
  Aan de ouders van kinderen op de basisscholen wordt tegenwoordig vaak gevraagd  hoe  ze hun kind t.o.v. hun prestaties beoordeeld wensen te zien; in cijfers of in woorden. Is er soms iets mis met het oude cijfersysteem waardoor we ons voor dit dilemma zien geplaatst? Of is het een reactie op een paar jaren van povere pogingen om 'links' te denken? Cijfers worden tenslotte toch algemeen geassocieerd met 'rechtse' begrippen. Waarom eigenlijk? Omdat gelijktijdig met de opkomst van de verering voor al wat logisch was, het cijfer, dat van oorsprong een heel andere functie had, werd gebruikt als hèt symbool voor al wat concreet en materialistisch was.

  In den beginne was het Woord en het woord werd Cijfer; woorden, waarden en waarheden werden bij elkaar opgeteld en zo verkreeg het cijfer zijn plaats die het momenteel inneemt, het resultaat uitgedrukt in cijfers, dat telt! En voor het gemak zijn we maar vergeten wat de som was, we zeggen gewoon dat één en één twee is, heel logisch dus, en we kloppen ons op de borst omdat zo slim zijn.

  Ooit is er lang geleden iets fout gegaan, op een keer wist eigenlijk niemand meer wat ze precies aan die cijfers hadden, wat ze ook al weer voorstelden, en het volk werd onrustig. De aller slimsten besloten toen zelf cijfers te gaan maken en deze te ruilen voor wat de mensen vergeten waren, en ze noemden het 'geld'. Iedereen was dolgelukkig en ze wisten direct weer wat die cijfers betekenden want je kreeg weer 'waar' voor je cijfers. Wat voor "
'waar' dat deed er niet toe, als je het maar makkelijk op kon tellen... En heden ten dagen worden we alleen nog onrustig als ze vragen; "Hoe wilt u uw kind becijferd zien?".

  Vreemd genoeg is het kind zelf best tevreden met cijfers, zolang hij ze niet hoeft op te tellen. Waarschijnlijk omdat een kind nog onbevangen tegenover het verschijnsel cijfer staat: een 5 is voor hem een hand of een voet en wat je daar allemaal niet mee doen kunt. Was dat in den beginne ook niet zo, dat achter elk cijfer het Woord school? In vele geloofsovertuigingen en de mystiek neemt het cijfer nog steeds een belangrijke plaats in, welke nu alleen nog begrepen wordt door ingewijden*, het magische cijfer waar we niets meer van willen weten, behalve als het om geluksgetallen gaat, waar we prijzen mee willen winnen. Wat te denken van de roulette dat alleen verliezers kent? Een laatste armzalige poging van de mens in het gevecht met het cijfer.

  Willen we in deze tijd het cijfer handhaven dan zouden we ons bewuster moeten zijn van de positieve en negatieve aspecten ervan. Een functioneel gebruik van cijfers houdt in dat dat cijfer staat voor een getal, een getal dat concreet aangeeft dat het om een verzameling van op zich identieke vormen gaat ofwel dat het de plaats van een vorm aanduidt tussen zijn gelijken. Mits we gelijktijdig duidelijk maken wat die vorm inhoudt, kunnen we zo zonder problemen op een snelle manier velen onder één noemer brengen of onderscheid maken tussen aan elkaar verwante vormen.

  Helaas, vaak zijn we geneigd aan cijfers waarden te gaan toekennen, de cijfers weer om te zetten in woorden, waarden en waarheden, en als we dit kunststukje volbracht hebben willen we dit weer becijferd zien. Waarom is dit niet meer te volgen? Omdat dit niet logisch meer is. Waarden worden individueel bepaald, hooguit door een groep gelijkgestemden, en zijn een verzameling van ongelijke gegevens op een abstracte manier in woorden en waarheden omgezet. Een waarde kan van alles zijn maar nooit een cijfer, zo kan een cijfer geen waarde vertegenwoordigen zonder verwarring te stichten.

  En hoe zit dat nu met de becijfering voor personen? Dat gebeurt nog al eens, in talloze jury's en op vele scholen. Is dat nu zo'n ramp? Nee, niet zo. Slim als we zijn hebben we jury's samengesteld uit zo'n gevarieerd mogelijk gezelschap die zich dienen te houden aan vooraf besproken uitgangspunten. Het resultaat geeft noch een hoeveelheid noch een waarde aan, alleen een verschil in beoordeling. Zo ook met rapportcijfers, deze worden wel vaak door één individu bepaald maar het is weer een groep die daarvoor de regels heeft opgesteld. Rapportcijfers zijn niet meer als een code, elk cijfer is een synoniem geworden voor een woord, zoals: "goed", "voldoende", "matig" enz.. Een kind voelt zich daar prima bij en het feit dat cijfers iemand kunnen maken en breken, is niet te wijten aan het cijfer zelf, maar aan de wijze waarop volwassenen cijfers en waarden ge- en misbruiken.

*Ondertussen zijn we 33 jaar verder en zijn de inzichten wat spiritueler geworden.